U bent hier

We zijn óók wat wij vergeten – door Lars Ebert

dinsdag 22 maart 2016 - 15:28

de Volkskrant, 19-02-2016

Het artikel 'De wondere wereld van het museumdepot. Schatkamer of stofnest?' in de Volkskrant van 19 februari geeft spannende inzichten in de hoeveelheid kunstschatten die onze cultuur onderbouwen. Het is bijzonder inspirerend om over voorbeelden te lezen zoals het Mauritshuis, Boijmans Van Beuningen en het museum in Gouda en te zien hoe creatief en transparant zij met hun depots omgaan. Daarnaast wekt de hoeveelheid cijfers en statistieken enige draaierigheid op.

Enerzijds lijkt het goed om zo veel vergelijkend materieel te hebben, anderzijds blijft de politieke of culturele visie erachter onduidelijk. Wat is het politieke raamwerk waarin deze cijfers nuttig zijn? Is het de onderzoekers en beleidsmakers alleen maar om rendement te doen? Het is in die zin een beetje te veel van de feiten en ik mis een centrale gedachte: de functie van het archief en het depot voor ons collectief geheugen. Deze waren en zijn nog steeds als het ware het langetermijngeheugen van onze maatschappijen.

Voor toekomstige generaties

Alles wat niet relevant is voor de vragen van onze huidige maatschappij, ons kortetermijngeheugen, wordt opgeborgen in de kelders. Op die manier nemen we onze verantwoordelijkheid voor toekomstige generaties. Het is een verantwoorde vorm van vergeten zoals dat Aleida Assmann tijdens een lezing bij Castrum Peregrini op 1 oktober 2015 noemde. Wat het museum besluit uit het depot te halen, wat de publieke instellingen toegankelijk maken, reflecteert de behoeften van de huidige maatschappij. Het is de actieve en creatieve constructie van onze collectieve identiteit. Het is ons actief collectief geheugen: we are what we remember!

Maar we zijn óók wat wij vergeten: namelijk dat wat we bewust naar het archief brengen en/of bewust in het depot bewaren. Dit is geen damnatio memoriae, maar de harde schijf van onze civilisatie. Het werkgeheugen is datgene wat te zien is en bediscussieerd wordt. De twee hebben elkaar nodig.

Noodzakelijke bouwsteen

Het depot is geen last, maar een noodzakelijke bouwsteen van een verlichte samenleving, het is haar geweten en in de uiterste consequentie een democratisch instrument. Maak dus nu met de hardware niet dezelfde fout als met de software. De schade die aan het kortetermmijn geheugen van ons collectief, de culturele sector is veroorzaakt, wordt nu voelbaar en inmiddels in kleine stappen door de overheid gecorrigeerd. Laat niet ook het langetermijngeheugen ten prooi vallen aan het neoliberale rendementsdenken.

Misschien wil je de rol van musea voor een democratische, verlichte samenleving opnieuw definiëren en op een hedendaagse manier versterken en dus ook hun functie als geheugendrager herzien. Maar dan moet je beginnen met een nieuwe visie op de cultuurvormende krachten van depots en archieven, en wat we wanneer uit deze te voorschijn halen en weer erin laten verdwijnen. Tot nu toe is het depot een luxe die ons verantwoord laat vergeten, en die ons de kans geeft, naarmate van de maatschappelijke urgenties, het verleden te gebruiken om het heden te begrijpen. De toekomst hangt er namelijk van af.

Lars Ebert
programma manager Castrum Peregrini, Amsterdam

Tags 
Beheer
Taal 
Nederlands

Reacties