U bent hier

De Smart replica's van Studio Maaike Roozenburg

Delfts Blauw in het groen: replica's tuinvazen Paleis het Loo, in samenwerking met TU Delft, Koninklijke Tichelaar Makkum. Hier wordt de originele vaas gescand in Erddig, Wrexham, Wales.

Op 23 oktober vond het symposium 'The New Custodians' plaats dat was georganiseerd door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het Van Abbemuseum. Centraal stond de vraag hoe musea zich positioneren in de huidige samenleving en hoe zij betekenis geven aan de objecten in hun collecties. Het thema ‘reconstructie’ speelt hierbij een belangrijke rol. Met behulp van wetenschappelijk onderzoek en technologie kunnen ‘waarheidsgetrouwe’ kopieën van culturele objecten worden gepresenteerd. Maar wat zijn de gevolgen van al die mogelijkheden? Krijgt de authenticiteit van het object bijvoorbeeld hierdoor juist een extra waarde? Een van de sprekers op het symposium was Maaike Roozenburg

Studio Maaike Roozenburg initieert projecten op het snijvlak van design, erfgoed en nieuwe technologie. De studio werkt daarbij samen met archeologen, ambachtslieden, historici en ingenieurs en in opdracht van of in samenwerking met musea, archieven, erfgoed instellingen en/of universiteiten.

Relevantie voor nu

'Ons erfgoed is een verzameling van objecten die in de loop van eeuwen is verzameld, gecategoriseerd, aangegroeid en geconserveerd,' zegt Maaike Roozenburg. 'Objecten waar wij belang aan hechten vanwege hun historische, culturele en maatschappelijke waarde. Objecten die een sleutelrol spelen in het beeld van onze geschiedenis en onze identiteit. Onze geschiedenis wordt naar aanleiding van deze objecten onderzocht, gereconstrueerd en verbeeld. Maar hoe verhouden we ons tot al die opgeslagen stukken? Wat is de relevantie van deze objecten voor ons nu in deze tijd? En wat is hun betekenis in een sterk digitaliserende samenleving?

Musea en erfgoed instellingen zijn de instituten die dit erfgoed beheren; zij zijn daarmee schatkamers van objecten, verhalen, beelden en historische kennis. Op het moment dat (historisch) gebruiksgoed echter erfgoed werd, een historische bron, is zijn leven afgebroken, gestaakt. Dit gebruiksgoed vervult niet langer zijn functie, de materiële en tactiele kwaliteiten zijn niet langer te ervaren en is vervreemd van de context, zijn relatie met andere objecten, rituelen, productie praktijken en locaties. De objecten zijn daarmee geïsoleerd geraakt van ons dagelijks leven.

Nieuwe verbanden

De afgelopen jaren zijn verschillende technologieën ontwikkeld die de traditionele manier waarop de digitale en fysieke wereld – bits and atoms – samenkomen, heeft veranderd. 3D scannen en printen, mobiele apps, QR codes en Augmented Reality beïnvloeden de manier waarop we interacteren met onze omgeving en de objecten daarbinnen. Het legt nieuwe verbanden tussen onze fysieke wereld en digitale data en maakt het mogelijk het een in het ander om te zetten en vice versa.

Bij Studio Maaike Roozenburg onderzoeken we hoe deze technologieen kunnen worden ingezet om replica's te ontwikkelen in de breedste zin van het woord – en de grenzen van wat een replica is te onderzoeken. Replica's die tot doel hebben het erfgoedobject, de historische bron, het leven weer te laten hernemen. Daarnaast geven we deze objecten hun gebruiksfunctie weer terug, maar ook hun materiële en tactiele kwaliteiten, én plaatsen we ze weer (terug) in een context buiten het depot of museum en proberen hun relaties met gebruiken, andere objecten en bijvoorbeeld locaties inzichtelijk te maken.

Het doel is niet om de meest letterlijke kopie te maken van het origineel, maar om die kwaliteiten van het origineel te analyseren en communiceren die voor ons nu van betekenis zijn. De replica's maken het mogelijk specifieke kwaliteiten van de historische bron te isoleren en articuleren door middel van hun reproductie. Het proces van reproductie wordt daarmee ook inzichtelijk in de replica, evenals de keuzes die er gemaakt zijn of de verschillende varianten die mogelijk zijn. Drie van mijn projecten wil ik graag toelichten.

Smart replica's

"Smart replica" is een term die we gegeven hebben aan replica's van historische objecten die gemaakt zijn door middel van 3D scan- en printtechnieken, in combinatie met traditionele keramische technieken, waardoor ze weer "bruikbaar" worden gemaakt. Het "smart" slaat op "intelligent", het gaat hier niet om zomaar kopieën, maar om replica’s die met innovatieve technieken als AR (Augmented Reality) verrijkt worden tot "drager van informatie" en zodoende buiten een museum gebruiksgoed én informatiedrager zijn. Daarmee kan erfgoed een designobject worden, door de eeuwen gevormd en verfijnd gebruiksgoed voor het heden.

"Reverse enineering" bij historisch porselein

Zeven theekopjes uit de collectie Boijmans Van Beuningen vormden het basismateriaal voor een onderzoek hoe "reverse engineering" en 3D prototyping kunnen worden toegepast om bruikbare replica’s te maken van museumstukken. Zeven stukken die samen het verhaal vertellen van ‘de zoektocht naar het witte goud’, het porselein. Eerdere testen hadden uitgewezen dat met een (medische) CT-scanner zeer kwetsbare en "onaanraakbare" historische objecten kunnen worden gescand. Dat levert geen schade aan de objecten en voldoet aan de richtlijnen die het museum hanteert voor de omgang met deze stukken. De data die dat oplevert, kunnen worden omgezet naar een 3D digitale reconstructie van het object dat geprint kan worden in een 3D printer. Doel was daarbij om 3D prototyping-technieken te combineren met de "historische" technieken in porselein die zijn toegepast in de oorspronkelijke kopjes.

"Smart" porselein

AR brengt de fysieke wereld van het object en digitale virtuele informatie samen. Daarmee kan een object tot informatiedrager worden gemaakt. Of eigenlijk, AR kan de informatie, geschiedenis, context en verhalen die met het object verbonden zijn zichtbaar maken. Elk porseleinen kopje is een historische bron, met een schat aan informatie. Verhalen over reizen, locaties, productieprocessen, gebruik en rituelen. AR maakt het mogelijk deze informatie zichtbaar te maken en daadwerkelijk aan het object te koppelen; kennis aan het object zelf te verbinden en niet aan de context van een museum. Zo kunnen ook collecties uit verschillende musea met elkaar in verband gebracht worden of afbeeldingen in de vorm van prenten en schilderijen met de objecten die daarop figureren of waarop het productieproces is afgebeeld. Al deze kennis over bijvoorbeeld een porseleinen kopje kan (met de replica als drager) het museum dus uit, de wijde wereld in.'

Maaike Roozenburg (1979) studeerde in 2004 af aan de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam en heeft een ontwerpstudio in Amsterdam. Voor meer informatie, mail Maaike Roozenburg.

Smart Replica’s is een project van Studio Maaike Roozenburg in samenwerking met Technische Universiteit Delft, faculteit Industrieel Ontwerp en Faculteit Civiele Techniek, Erfgoed Delft, afdeling archeologie, Museum Boijmans Van Beuningen, Digital agency LikeFriends en het AR (Augmented Reality)Lab van de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten Den Haag. Een team van heel verschillende partijen die vanuit hun eigen achtergrond en expertise meewerken aan dit project: wetenschappers, studenten, conservatoren en technische experts. Smart Replicas is een project waarin de wereld van museaal erfgoed, design, kunsthistorie, 3D prototyping, porselein en AR samenkomt.

Video 
Smart Replica's Studio Maaike Roozenburg

Reacties